A WINTER WORLD
AND ICE SKATES



atelier louis hagen    portret schilderij    schilderijen terschelling    schilderijen louis hagen    illustraties louis hagen    louis hagen grafisch

terschellinger cartoon        vliegwerk louis hagen    schaatsen van louis hagen    terschelling boek    louis hagen vrijwerk

linken    linken    verkoop schilderijen louis hagen    atelier louis hagen    atelier woning

Toeschouwers op de brug bij 11 stedentocht Arum


AANKONDIGING




Het museum de Schilpen, het Westlands Schaatsmuseum en Maaslands IJsvermaak
hebben de handen ineen geslagen en organiseren deze hele zomer
een ijskoude tentoonstelling "IJspret in vroeger tijden".
De officiële opening is op woensdag 26 april om 17:00 uur
en zal verricht worden door de burgemeesters van Westland en Midden-Delfland.
De tentoonstelling is daarna t/m 10 september te bezoeken in museum De Schilpen,
's-Herenstraat 24 in Maasland. Tel. 010 591 33 34
Voor openingstijden zie de website van het museum.






Er is ook een begin gemaakt met de schaats/winterpagina
alles moet zijn plek nog vinden
De bedoeling van deze pagina is m'n eigen schaatscollectie
te tonen.....

Schaats of zwierstok

Mijn nieuwe plekje, in Arum, een dorp gelegen aan de Elfstedenroute
geeft een uitgelezen mogelijkheid de schaatscollectie
permanent ten toon te stellen en...


Enkele 11 steden rijders uit Arum

...mogelijk wordt deze aangevuld met winterse aardigheden van....


Arum


Winters Arum

Hardrijderij van vrouwen 1929 Arum






Nieuwe website.....(in progress)

schaatsschilderijen.frl







“Hoe sterk is de eenzame schaatser

Hans van Helden stond in de Nederlandse schaatswereld bekend als een enfant terrible.
Hij ging zijn eigen gang en had volgens zijn collega-schaatsers een grillig karakter.
Hoewel hij een excellente schaatstechniek had (stilistisch was hij niet te overtreffen) en ook zeer getalenteerd was,
haalde hij nooit een gouden medaille in een groot internationaal toernooi.
Zilver en brons staan wel op zijn palmares. In 1968 won van Helden de 7e Oldambtrit.
Na 1993 trok Van Helden zich terug.
In december 2015 kwam het boek 'Hoe sterk is de eenzame schaatser',geschreven door Erik Dijkstra ,
uit bij Uitgeverij Carrera waarin zijn leven is beschreven.


Hans van Helden





Schaatsen voor de basiliek in Laren

Ijspret voor de Basiliek in m'n geboorteplaats Laren



Schaatsen op de Brink in Laren

Schaatsen op de Brink in Laren
Schilderij van Frans langeveld, olie op doek 1926





ijsbaan Midsland

Winters schaatstafereel op de oude ijsbaan van Midsland


ijsbaan Midsland

De ijsbaan van Midsland wachtend op de vorst
Links het voormalige atelier




Kleurplaat  'Terschelling Schaatst'  ter gelegenheid van de ijsbaan onder de Brandaris 2005
Kleur 'm met de cursor...





Op het schilderij zijn een paar Hollandse krulschaatsen,
ijsklompen een sleetje en een paar oude houten
ski’s uit de collectie te zien


Eric Heiden

Eric Heiden

Eric Heiden, Lake Placid 1980








Een hoogtepunt op schaatsgebied is natuurlijk een Elfstedentocht. Miljoenen Nederlanders zien dan via de televisie de belevenissen van de duizenden sportievelingen op het Friese ijs. Zo zien zij dat de overgrote meerderheid van de Elfstedentochtrijders de rit op de welbekende Noorse schaatsen volbrengen. Slechts een enkele zonderling rijdt nog op Friese doorlopers of andere houten schaatsen. Dit is een hele begrijpelijke ontwikkeling. Houten schaatsen moeten tijdens de tocht verschillende malen opnieuw ondergebonden worden. Bovendien zijn de ijzers van de houten schaatsen breder en dus langzamer dan die van de Noren. De meeste schaatsers verkiezen comfort boven de romantiek van een oud-Nederlandse schaats. Jammer genoeg is daardoor de verscheidenheid in soorten vrijwel verdwenen. In vroegere tijden was dat wel anders, schaatsen werden toen met de hand gemaakt. Drie verschillende ambachtslieden werkten aan één paar schaatsen. De smid smeedde de ijzers, de timmerman zorgde voor het houten voetbed en de leerbewerker bracht tenslotte de riempjes aan. Zo kreeg ieder paar schaatsen zijn eigen uiterlijk.


De eerste schaatsjes, waar het mee begon....

In 1976 vond ik op een feestmarkt een paar van die oude schaatsjes. Gek van schaatsen was ik al jaren, ik kocht ze voor voor een paar gulden en zo begon een omvangrijke verzameling. Al verzamel ik niet meer actief, de collectie bestaat uit vele soorten en maten schaatsen. Maar niet alleen schaatsen, ook sleetjes, ijsklompen (klompen met ijzeren pinnen aan de onderkant tegen het uitglijden) houten ski’s uit vroeger jaren, oude prenten met ijspret-taferelen, boeken posters en allerlei andere winteraardigheden.


eric heiden

Olieverf schilderij uit 1988, uitbeeldend het schaats fenomeen Eric Heiden,
die vijf keer goud won
tijdens de olympische spelen van Lake Placid 1980,
hier tegen de Noor Stensjemmet op de 1500 m

Lake Placid Eric Heiden
een ontmoeting met Yvonne van Gennip tijdens trainingen in Innsbruck

Ontmoeting met Yvonne van Gennip in Innsbruck, tijdens een trainingskamp.
Ze maakte toen deel uit van Jong Oranje, eind jaren 70


Louis Hagen schaatsend op de baan in Utrecht

Een wedstrijd op de 'thuisbaan' Utrecht, jaren 80



DAVOS



Ijsbaan Davos

Annemarie Lanting op de schaats

Annemarie schaatsend op de Davoser ijsbaan.


Ijsbaan Davos Zwitserland

De beroemde natuurijsbaan van Davos, geopend in 1877 op 1560 m boven zeeniveau.
Tot de komst van de overdekte schaatsbanen een van de snelste banen ter wereld.
Hier gefotografeerd tijdens een van mijn paragliding vluchten.
Kort na de brand in de nacht van 23 Augustus 1991
die het prachtige houten ijsbaangebouw volledig in de as legde.
De baan waar al in 1898 het WK allround voor mannen werd gehouden.
Vele wereldrecords werden er gebroken, waaronder de eerste 1500 meter
onder de twee minuten door Ard Schenk (1.58,7).
De Noor Peder Østlund verbeterde in het weekend van 10-11 feb. 1900
op vier afstanden het wereldrecord.
Schaatsen in Davos is soms Russische roulette. De afgelasting van het WK in 1977,
wegens de invallende dooi, was voor de Internationale schaatsunie (ISU) aanleiding
grote toernooien alleen nog toe te wijzen aan steden met een kunstijsbaan.
Binnen een week lukte het Thialf de wedstrijd over te nemen en te organiseren.


Ijsbaan Davos Zwitserland

De Zweed Gustafson met op de achtergrond nog in volle glorie
en zon, het houten gebouw met tribune.


Ijsbaan Davos Zwitserland

Het nieuwe ijsbaangebouw, rechts midden.


Schaatsposter voor allroundkampioenschappen mannen 1906 Davos

Poster voor het kampioenschap van 1906.



NIEUWS

FEBRUARI 2016

Welke schaatser denkt niet met weemoed aan Davos?
Decennialang was het Zwitserse kuuroord het mekka van het langebaanschaatsen.
Sinds de eerste wedstrijden in 1894 werden er op de 1560 meter hoogte gelegen
natuurijsbaan tientallen kampioenschappen en records gereden.
Maar nu lijkt het doek gevallen voor de ooit zo magische ijsbaan.

Lees meer....Bron: Marnix Koolhaas

Ijsbaan Davos

MAAR.........


LAATSTE NIEUWS...11 augustus 2016

IJsbaan Davos houdt definitief op te bestaan
Doek valt na 122 jaar voor de eens roemruchte baan.......




Terugblik




De schaatssport heeft mij altijd al geboeid. De vloeiende bewegingen van een schaatsenrijder met een goede techniek zijn prachtig om naar te kijken. Zelf schaatste ik geen deuk in een pakje boter, maar goed... Toen ik op die feestmarkt tegen die oude schaatsjes aanliep besefte ik dat er, voorafgaande aan het ontstaan van de huidige supersnelle klapschaatsen, een heleboel verschillende soorten schaatsen werden ontwikkeld. Die ontwikkeling wekte mijn belangstelling. Een jaar of vijfentwintig dertig geleden was het nog betrekkelijk gemakkelijk om aan oude schaatsen te komen. Ik kocht ze voor een paar gulden op rommelmarkten of in een antiekwinkeltje. Soms kreeg ik oude schaatsen kado van een kennis die mijn verzamelwoede kende. Later nam de interesse in oude schaatsen toe. Dat is natuurlijk leuk, men gooide ze niet meer zo snel weg. Maar het heeft ook zijn mindere kanten. Er ontstaat een schaatshandel. Handelaren zijn niet te benauwd om voor een paar oude schaatsen veel geld te vragen. Zo gaat de gein van het verzamelen er snel af.




”Glissers”   ± 700. De vindplaats is een terp in Anjum, Fryslân.
Beide botten zijn gebroken op de gaten.

”Glissers”

In de goede verzameltijd heb ik een paar Glissers weten te bemachtigen. Glissers zijn de eigenlijke voor lopers van de schaats. Een rib of schenkel van een koe of schaap werd aan één kant glad geslepen en in de uit einden van het been boorde men gaten. Door de gaten staken banden of touwen zodat het been onder de schoen kon worden bevestigd. Zo gleden onze voorvaderen al in het jaar nul over het ijs. Meestal gebruikten ze een prikstok om zich af te zetten. Het is moeilijk vast te stellen hoe oud de glissers zijn. Benen glijders werden nog gebruikt tot ver in de 19e eeuw. Vooral door kinderen en mensen die zich geen echte schaatsen konden veroorloven maar wel mee wilden doen aan de ijspret.


Manier van voortbewegen op de 'botschaatsen'

Manier van voortbewegen op de 'botschaatsen'.



Afbeelding uit het boek 'Wat Aarde Bewaarde' ± 1943

Houten schaatsen

Waarschijnlijk werden de eerste houten schaatsen in de dertiende eeuw vervaardigd. Bij opgravingen in Amsterdam stuitte men op een complete smederij uit 1200 tot ± 1275. Op vier meter onder het straatniveau vond men wat tot nu de oudste ijzer met hout schaats mag worden genoemd. Verder moet men afgaan op middeleeuwse afbeeldingen van schaatsende mensen, zoals te zien op schilderijen van Jheronimus Bosch of Pieter Brueghel.


Manier van voortbewegen op de 'botschaatsen'

Detail schilderij Jheronimus Bosch,
Tuin der Lusten 1480-1490.


Detail schilderij Jheronimus Bosch, Antonius Drieluik ± 1501

Detail schilderij Jheronimus Bosch,
Antonius Drieluik ± 1501.


Detail schilderij Pieter brueghel de Oude

Detail schilderij Pieter brueghel de Oude
De Volkstelling 1566.


Een houtsnede uit 1496 toont ons de val van de heilige Liduina of Lidwina op het ijs. Op deze beeltenis draagt Liduina houten schaatsen. Hoewel haar val al in 1396 plaatsvond, wordt toch al aangenomen dat de beeltenis een realistische weergave is en Liduina werkelijk op houten schaatsen reed. In de zeventiende en achttiende eeuw nam het aantal soorten schaatsen snel toe. Aan het begin van de 19e eeuw onderscheidde men de honderden verschillende soorten schaatsen. Men kon wel spreken van een paar hoofdtypen. Allereerst was er de gewone Hollandse schaats. Het ijzeren gedeelte dat voor de voet uitsteekt (de ”hals” genaamd) loopt uit in een krul. Vaak werden die krullen er na verloop van tijd afgezaagd omdat ze in elkaar konden haken en zo de schaatsers ten val brachten. Vervolgens onderscheidt men de Friese schaats. Bij dit type werd de hals met hout bekleed. Zo ook bij de Noord-Hollandse schaats en de Groninger-schaats, bij deze laatste werd het hout meegebogen met het hoog oplopend ijzer. Was er eerst nog een gesmeed puntje, later werd dit ook wel met een messing knopje bekleed. Dit knopje had vaak de vorm van een eikeltje, het symbool van kracht en standvastigheid.



Misschien wel de oudste hout/metaal schaats ter wereld, ± 1200
(collectie Bureau Monumenten en Archeologie)





In 1396, op 15-jarige leeftijd ging Liduina samen met vriendinnen
schaatsen op de dichtgevroren Maas. Houtsnede 1496






Groninger schaatsen

Dan is er nog de Hollandse baan schaats, een verkorte versie van de Friese schaats. Van deze hoofdtypen zijn er tientallen in de collectie. Sommige zijn nog gemaakt door ambachtslieden, anderen werden later in een fabriek vervaardigd. Natuurlijk zijn lang niet alle schaatsen in deze hoofdtypen onder te brengen. Schaatsen met een afwijkende vorm zijn voor verzamelaars een geliefd object. Een voorbeeld van zo’n afwijkende schaats is de zogenaamde duplex schaats. Het voetbed van de duplexschaats is van metaal en de ijzeren glijders zijn omkeerbaar. Zo zijn beide kanten van het ijzer te benutten. De ene kant is geslepen voor langere afstanden, de andere kant is geslepen in de ronding van een kunstschaats.


duplex schaats met verwisselbare ijzers

Duplexschaats, beweeg cursor over het plaatje om te wisselen van ijzer.


brennermoor schaats
detail brennermoor schaats

Brennermoor schaats, Herm. Wirths & Sohn, Remscheid


kinder krulschaats

Kinder krulschaatsje, voetstapel 20 cm


schaats

Baanschaats


krulschaats
krulschaats

Bewerkte krulschaats. Door handwerk zijn ze niet identiek


schaats
schaats

Een luxe uitvoering van wat lijkt het Bergambachter model.





Ankeveense ijsclub 100 jaar

Ankeveen op de schaats 1928

Ankeveen op de schaats 1928, het dorp van m'n voorouders.


schaats

Tentoonstelling in het Rechthuis van schaatsen en winterse aardigheden uit de collectie,
ter gelegenheid van het 100 jarig bestaan van de Ankeveense ijsclub in 1987.
Inmiddels is het 125 jarig bestaan natuurlijk ook al gevierd.



Het valt op dat veel mensen iedere willekeurige houten schaats met de term Friese doorloper betiteld. Wie meent echte Friese doorlopers in zijn bezit te hebben moet letten op de volgende twee kenmerken. Ten eerste is er sprake van een Friese schaats, de hals heeft dus een houten bekleding. Het tweede kenmerk betreft de extra verlenging na de ijzeren bout die het hout met het ijzer verbindt. Dus het ijzer loopt na de bevestiging door, vandaar de benaming ”doorloper”. Het is een latere manier van bevestigen, het idee er achter is dat men dan een langer glijvlak verkreeg. Bij andere typen zag men een zelfde verandering. Een andere, tot de verbeelding sprekende schaats is de zogenaamde ”Zwanehals”. Een van oorsprong uit Duitsland afkomstige schaats. Het ijzer van deze schaats is bewerkt met prachtige barokke versierselen en de hals en tevens beveiliging loopt door in de vorm van de kop en hals van een zwaan.


zwanenschaats

Afbeelding van een Zwanenschaats.


zwanenschaats

Prachtig gemaakte gestileerde 'Zwaantjes'.


schaats

Anonieme handgemaakte schaatsjes.


schaats met koperen voetplaten

Bergambachterschaats met koperen voetplaten


unieke schaatsdoos

De originele verpakking van hierboven afgebeelde schaatsen.


unieke schaatsdoos

Advertentie: smeden gevraagd.


aluminium schaatsen

Aluminium doorlopers van Batavus ± 1940


ijsklompen

IJsklompen


marker ijsklompen

Marker ijsklompen


anti-uitglijijzers
anti-uitglijijzers

Onderbindijzers tegen uitglijden


zakmesje in de vorm van een schaatsje

Zakmesje in de vorm van een schaatsje, lengte ingeklapt 8,6 cm
Met opschrift: Richard-Herdermesser Solingen


Bonbonnière

Bonbonnière



    
schaatskampioenschapspinnen         schaatskampioenschapspinnen

Kampioenschaps pins en speldjes


Tegel met schaatsersTegel met schaatsers

Tegels met schaatsers


oud schaatsslijpblok

Schaatsslijpblok



Hagen noor

De noor Harald Hagen stond aan de basis van de huidige Noorse schaats.
De schaatsen op de afbeelding zijn van Lars Hansen Hagen.



hagenschaats

Detail van schaats gemaakt bij de Fa. L.H. Hagen & Co uit Oslo.
De naam Oslo werd in 1048 veranderd in Christiania daarna Kristiania en sinds 1924 weer Oslo.
Deze Hagen noren zijn dus van na 1924.
Hagen was een geweermaker, te zien aan het bedrijfswapen op de pot van de schaats.
Maar ook ski’s werden er gefabriceerd, oa de ski’s van Scott voor zijn Zuidpooltocht.








Lees meer....Het eerste schaatschilderij uit 1809





SCHAATSHISTORIE.NL GELANCEERD!

Zaterdag 1 oktober is tijdens de Najaarsbijeenkomst van de Poolster,
onze nieuwe website Schaatshistorie.nl officieel in gebruik genomen!
Eindelijk kunnen we Nederland en de rest van de wereld
het resultaat tonen van een jaar lang noeste arbeid!




Schaatshistorie is ontstaan vanuit (verzamelaarskring) stichting 'De Poolster'
met het doel de rijke Nederlandse schaatscultuur levend te houden.








Binnenkort meer.....
To be continued.....

© louis hagen 2018

TOP